W Polsce obowiązuje tzw. domniemanie pochodzenia dziecka od męża matki (domniemanie ojcostwa). Zgodnie z przepisem art. 62 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego – jeżeli dziecko urodziło się w czasie trwania małżeństwa albo przed upływem 300 dni od jego ustania lub unieważnienia, domniemywa się, że pochodzi ono od męża matki.
Oznacza to, że jeżeli zamężna kobieta, rozwódka lub wdowa urodzi dziecko (w przypadku kobiet po rozwodzie oraz wdów – przed upływem 300 dni od rozwodu lub śmierci męża) to automatycznie jako ojciec w akcie urodzenia dziecka zostanie wpisany mąż tej kobiety. Domniemania nie stosuje się natomiast, jeżeli dziecko urodziło się po upływie 300 dni od orzeczenia separacji, rozwodu czy śmierci małżonka.
Podstawą prawną unieważnienia ojcostwa jest przepis z art. 67 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który stanowi, że zaprzeczenie ojcostwa następuje przez wykazanie, że mąż matki nie jest ojcem dziecka. Chodzi o wykazanie biologiczne, najczęściej za pomocą badań DNA.
Zaprzeczenie ojcostwa dotyczy wyłącznie małżonków. Nie można bowiem zaprzeczyć ojcostwu dziecka pozamałżeńskiego, bo nie istnieje w przepisach prawa domniemanie ojcostwa dziecka pozamałżeńskiego.
Niemożliwe jest także zaprzeczenie ojcostwa w trakcie ciąży. Jedyne co można zrobić w takiej sytuacji, to wytoczenie powództwa natychmiast po urodzeniu się dziecka. Niemniej jednak można już w trakcie ciąży skompletować potrzebne dokumenty, przygotować pozew, skorzystać z pomocy prawnika.
Kto może wytyczyć powództwo o zaprzeczenie ojcostwa?
Uprawienie mają: matka, ojciec oraz samo dziecko. Taka sprawa może się odbyć już nawet po śmierci rodziców, wówczas w sądzie reprezentować ich będzie kurator.
Powództwo o zaprzeczenie ojcostwa może wytoczyć też prokurator. Prokurator może samodzielnie wystąpić o zaprzeczenie ojcostwa, gdy z urzędu powziął informację o takiej potrzebie bądź wskutek wniosku osoby zainteresowane, której upłynął ostateczny termin do wytoczenia powództwa o zaprzeczenie ojcostwa.
Niekiedy jednak zasadne jest wystąpienie o ustalenie uznania ojcostwa za bezskuteczne (tzw. zaprzeczenie ojcostwa po uznaniu dziecka). Jest to jednak zupełnie inna procedura niż zaprzeczenie ojcostwa, które ma obalić domniemanie pochodzenia dziecka od męża matki.
Z powyższego wnika, że ojcostwo można ustalić na trzy sposoby:
- domniemanie pochodzenia dziecka od męża matki,
- uznanie ojcostwa,
- sądowe ustalenie ojcostwa.
W wypadku uznania ojcostwa, ojciec bądź matka może być w błędzie, że dziecko pochodzi od danego mężczyzny. Wówczas można wytoczyć powództwo o uznanie ojcostwa za bezskuteczne.
Czy jest możliwe unieważnienie ojcostwa po latach?
Zaprzeczenia ojcostwa nie można przeprowadzić w dowolnym czasie. Ustawa ogranicza możliwość wystąpienia z takim powództwem w czasie. Terminy są zróżnicowane dla każdego z podmiotu i wynoszą:
- mąż matki może wytoczyć powództwo o zaprzeczenie ojcostwa w ciągu roku od dnia, w którym dowiedział się, że dziecko od niego nie pochodzi, nie później jednak niż do dnia osiągnięcia przez dziecko pełnoletności;
- matka może wytoczyć powództwo o zaprzeczenie ojcostwa swego męża w ciągu roku od dnia, w którym dowiedziała się, że dziecko od niego nie pochodzi, nie później jednak niż do dnia osiągnięcia przez dziecko pełnoletności;
- dziecko po osiągnięciu pełnoletności może wytoczyć powództwo o zaprzeczenie ojcostwa w ciągu roku od dnia, w którym dowiedziało się, że nie pochodzi od męża swojej matki. Jeżeli dziecko dowiedziało się o tej okoliczności przed dniem osiągnięcia pełnoletności, termin do wytoczenia powództwa biegnie od dnia osiągnięcia pełnoletności;
- prokurator co do zasady w każdym czasie może wytoczyć powództwo o zaprzeczenie ojcostwa;
Warto pamiętać, że pełnoletność dziecka bądź śmierć dziecka lub rodzica co do zasady nie stanowi przeszkody w wytoczeniu powództwa i ustaleniu stanu cywilnego dziecka zgodnie z prawdą biologiczną.
Pozew o zaprzeczenie ojcostwa – jakie dokumenty są potrzebne?
Aby rozpocząć procedurę zaprzeczenia ojcostwa należy najpierw sporządzić pozew o zaprzeczenie ojcostwa. W pozwie powinien być zawarty wniosek o zaprzeczenie ojcostwa w postaci. W pozwie o zaprzeczenie ojcostwa powinny być przytoczone okoliczności faktyczne wskazujące na to, że ojciec nie jest ojcem w sensie biologicznym np. zeznania świadków, prywatne badania DNA etc.
Do pozwu należy dołączyć także odpowiednie dokumenty, w szczególności odpis aktu urodzenia dziecka. Można także złożyć zaświadczenia medyczne, dokumentację medyczną, prywatne badania DNA itd. Pozew należy złożyć we właściwym sądzie rejonowym ze względu na miejsce zamieszkania pozwanego, w wydziale rodzinnym i dla nieletnich.
Zawsze pozew powinien sporządzić adwokat, który specjalizuje się w danej dziedzinie prawa. Nie warto korzystać ze wzorów udostępnianych w Internecie, ponieważ taki pozew może nie odpowiadać sytuacji faktycznej lub prawnej. Pozwany po doręczeniu mu pozwu przez sąd, składa odpowiedź na pozew w terminie do 14 dni. Następnie wyznaczana jest rozprawa.
Czy jest możliwe zaprzeczenie ojcostwa w trakcie lub po rozwodzie?
Nie można połączyć sprawy o zaprzeczenie ojcostwa i sprawy o rozwód do wspólnego rozpoznania przez sąd. Sprawy toczą się bowiem przed innymi sądami. Rozwód rozpoznawany jest przez sąd okręgowy a zaprzeczenie ojcostwa przez sąd rejonowy.
Gdy obie sprawy toczą się jednocześnie wówczas warto rozważyć zawieszenie sprawy rozwodowej, aby najpierw przeprowadzić sprawę o zaprzeczenie ojcostwa. W wyroku rozwodowym sąd okręgowy orzeka o wspólnych dzieciach małżonków, czyli także dziecka, co do którego ojcostwo ma zostać zaprzeczone.
Sądowe zaprzeczenie ojcostwa krok po kroku – jak wygląda rozprawa, jakie są koszty?
Procedurę sądowego zaprzeczenia ojcostwa rozpoczyna wytoczenie powództwa, czyli złożenie pozwu. Następnie pozew jest doręczany pozwanemu, który ma co do zasady 14 dni na złożenie odpowiedzi.
Kolejnym etapem jest wyznaczenie terminu rozprawy celem przeprowadzenia postępowania np. przesłuchania stron, przesłuchania świadków, przeprowadzenia dowodu z badań DNA itd.
Ile trwa sprawa o zaprzeczenie ojcostwa?
Możliwe jest zakończenie postępowania po przeprowadzeniu tylko jednej rozprawy. Zdarzają się jednak procesy, w których mamy do czynienia z kilkoma terminami rozpraw. Zazwyczaj sprawa o zaprzeczenie ojcostwa nie trwa dłużej niż rok przed sądem I instancji. Wyrok uprawomocnia się wraz z upływem 7 dni od dnia jego wydania, jeżeli żadna ze stron nie złoży wniosku o uzasadnienie. Po prawomocnym zaprzeczeniu ojcostwa należy dokonać uznania ojcostwa przez ojca biologicznego w urzędzie stanu cywilnego albo wszcząć sądowne postępowanie o ustalenie ojcostwa.
Nie można zaprzeczyć i ustalić ojcostwa w jednym postępowaniu.
Zaprzeczenie ojcostwa przez matkę dziecka
Matka, która wie bądź podejrzewa, że ojcem jej dziecka nie jest jej mąż, już w ciąży powinna zgłosić się do adwokata opracować z nim pozew, zebrać niezbędne dokumenty i ustalić plan działania.
Oczywiście nie ma jednej, skutecznego planu działania. Sprawa rodzinna zawsze musi być opracowana pod kątem danego klienta i jego sytuacji faktycznej i prawnej.
Pamiętać, należy że nie tylko ojciec – mąż matki, ale także matka ma legitymację czynną w sprawie o zaprzeczenie ojcostwa, czyli może skutecznie i samodzielnie wytoczyć powództwo. Procedura kontaktu z adwokatem i sądowa jest w zasadzie taka sama zarówno w wypadku matki jak i ojca.
Konsekwencje zaprzeczenia ojcostwa
Wyrok zaprzeczający ojcostwo powoduje, że ustają prawa i obowiązki ojca wobec dziecka a dziecka wobec ojca. Płacone dotychczas alimenty nie podlegają jednak zwrotowi. Matka, która otrzymała świadczenia i zasiłki tj. rodzinne, becikowe, świadczenie wychowawcze 500+ nie musi ich zwracać.
Matka, w razie zaprzeczenia ojcostwa, może zmienić dziecku nazwisko, może uznać ojcostwo w urzędzie stanu cywilnego oraz wytoczyć powództwo o ustalenie ojcostwa dla swojego dziecka.
Nowa sprawa o ustalenie ojcostwa nie jest wszczynana w sposób automatyczny. Ojciec biologiczny będzie wpisany w akcie urodzenia jako ojciec, gdy jego ojcostwo zostanie ustalone poprzez uznanie ojcostwa w urzędzie stanu cywilnego bądź w wyroku ustalającym ojcostwo.
Jeśli potrzebujesz pomocy prawnej w sprawie zaprzeczenia ojcostwa, umów się na płatną konsultację – w formie online lub w siedzibie Kancelarii Adwokackiej Adwokat Weroniki Piątek.
