Alimenty na byłego małżonka to świadczenie pieniężne przyznawane po rozwodzie przez jednego z małżonków na rzecz drugiego w celu zapewnienia mu środków utrzymania, jeżeli spełnione zostaną przesłanki określone w przepisach prawa rodzinnego.
Kiedy można żądać alimentów od byłego małżonka?
Roszczenie alimentacyjne przysługuje byłemu małżonkowi w przypadku wykazania, że:
- znajduje się w stanie niedostatku (jeśli rozwód nastąpił bez orzekania o winie lub z winy obu stron), lub
- jego sytuacja materialna uległa znacznemu pogorszeniu w wyniku rozwodu, a drugi małżonek został uznany za wyłącznie winnego rozpadu pożycia.
O ewentualnych alimentach na żonę lub męża po rozwodzie należy myśleć zatem już w chwili składania pozwu rozwodowego. Zakres oraz długość obowiązku alimentacyjnego, a także w ogóle możliwość wniesienia pozwu o alimenty przez byłą żonę (męża) zależy bowiem od orzeczenia w przedmiocie winy za rozkład w pożyciu małżeńskim.
W wyroku rozwodowym sąd może stwierdzić, że oboje małżonkowie ponoszą winę za rozkład pożycia małżeńskiego, uznać jednego z małżonków wyłącznie winnym rozkładu pożycia małżeńskiego, bądź na zgodny wniosek żony i męża – odstąpić od orzekania o winie.
W sytuacji, w której to jeden z małżonków zostanie uznany za winnego rozkładu pożycia, np. mąż, to wówczas żona – jeżeli rozwód wpłynął na istotne pogorszenie sytuacji materialnej żony – może żądać od męża alimentów. Wówczas mąż płaci alimenty na byłą żonę i w ten sposób w odpowiednim zakresie przyczynia się do zaspokajania usprawiedliwionych potrzeb żony, nawet jeśli żona nie znajduje się w niedostatku. W praktyce więc – niemal w każdej sytuacji na skutek rozwodu dochodzi do istotnego pogorszenia sytuacji materialnej – zazwyczaj bowiem z dwóch pensji jest znacznie łatwiej się utrzymać i opłacić np. opłaty, które wtedy rozkładają się na dwie osoby – po rozwodzie zaś koszty zostają te same, ciążą tylko na jednej osobie i muszą być pokryte z jednego wynagrodzenia. Wyjątek może stanowić więc sytuacja, w której małżonek niewinny zarabia znacznie więcej od małżonka winnego i jego wkład w utrzymanie rodziny zawsze był nieznaczny. Są to jednak sytuacje rzadkie.
W przypadku, gdy żaden z małżonków nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia (a więc sąd zaniechał orzekania o winie lub uznał oboje małżonków winnymi rozkładu pożycia małżeńskiego) – wówczas małżonek, np. żona, która znajduje się w niedostatku, może żądać od męża rozwiedzionego dostarczania środków utrzymania w zakresie odpowiadającym usprawiedliwionym potrzebom uprawnionego oraz możliwościom zarobkowym i majątkowym zobowiązanego.
Czy alimenty na byłego małżonka dotyczą zarówno kobiet, jak i mężczyzn?
Tak, obowiązek alimentacyjny po rozwodzie może dotyczyć zarówno byłej żony, jak i byłego męża, o ile spełnione są przesłanki wynikające z przepisów prawa rodzinnego. kodeks Rodzinny i opiekuńczy nie uzależnia przyznania alimentów od płci małżonka, lecz od jego sytuacji materialnej, zdrowotnej oraz zdolności do samodzielnego utrzymania się. W praktyce oznacza to, że jeśli po rozwodzie np. były mąż popadnie w niedostatek z powodu choroby uniemożliwiającej mu pracę, a była żona ma znacznie lepszą sytuację finansową, to on może domagać się alimentów. Analogicznie, jeśli była żona z różnych powodów nie jest w stanie samodzielnie zaspokoić swoich niezbędnych potrzeb, a były mąż ma wysokie dochody, sąd może zasądzić alimenty na jej rzecz.
Co oznacza stan „niedostatku” w kontekście alimentów na byłego małżonka?
Niedostatek to sytuacja, w której były małżonek nie jest w stanie samodzielnie zaspokoić swoich podstawowych potrzeb życiowych (np. wyżywienia, mieszkania, leczenia), pomimo podejmowania uzasadnionych starań w celu uzyskania środków utrzymania.
Nie oznacza to jednak, że wystarczy wykazać niższy standard życia niż przed rozwodem – kluczowe jest wykazanie, że osoba uprawniona nie jest w stanie samodzielnie się utrzymać, pomimo starań
o poprawę swojej sytuacji finansowej.
W praktyce, sądy najczęściej przyznają alimenty na rzecz małżonka poważnie schorowanego, który nie jest w stanie podjąć intratnego zatrudnienia, a nadto nie dysponuje majątkiem pozwalającym na jego spieniężenie lub czerpanie z niego zysków. Zdarza się także, iż jeden z małżonków poświęcił wiele lat na wychowanie dzieci i prowadzenie domu, przez co nie pracował zawodowo – a tym samym nie dysponuje odpowiednim doświadczeniem i kwalifikacjami do podjęcia dobrze płatnej pracy. Wszystko tak naprawdę zależy od okoliczności danej sprawy, które w każdym przypadku są inne i wymagające analizy.
Sąd nie uzna, że były małżonek znajduje się w niedostatku, kiedy celowo nie podejmuje pracy obiektywnie mając takie możliwości (np. jest zdolny do pracy i powinien wykorzystywać swoje możliwości zarobkowe, nawet jeśli są one ograniczone), jak również kiedy majątek byłego małżonka pozwala na samodzielne utrzymanie się (np. na skutek możliwości czerpania zysków
z najmu).
Co oznacza „znaczne pogorszenie sytuacji materialnej” po rozwodzie?
Znaczne pogorszenie sytuacji materialnej to istotne obniżenie standardu życia małżonka niewinnego w porównaniu do sytuacji sprzed rozwodu, które jest skutkiem ustania wspólnoty majątkowej i podziału obowiązków finansowych. Jeśli rozwód został orzeczony z wyłącznej winy drugiego małżonka, wystarczy wykazać „znaczne pogorszenie sytuacji materialnej” – nie jest wymagane, aby małżonek znajdował się w niedostatku. W praktyce oznacza to, że osoba, której sytuacja finansowa pogorszyła się po rozwodzie, może domagać się alimentów, nawet jeśli nadal ma środki na życie, ale ich poziom znacząco spadł.
Sąd, dokonując oceny czy takie istotne pogorszenie nastąpiło, bierze pod uwagę m.in.:
- dochody uzyskiwane przez małżonka przed i po rozwodzie – czy dochody te uległy zmniejszeniu, a jeśli tak to z jakiej przyczyny;
- koszty utrzymania – czy były małżonek ponosi większe niż przed rozwodem wydatki, np. wynikające z konieczności wynajmu mieszkania czy konieczności podjęcia leczenia;
- możliwość samodzielnego utrzymania się – czy były małżonek jest zdolny do pracy, czy ma realną możliwość poprawy swojej sytuacji finansowej, czy jest ograniczony zarobkowo np. ze względu na konieczność sprawowania opieki nad małymi dziećmi lub pogarszający się stan zdrowia.
Należy pamiętać, że nie każde obniżenie standardu życia uprawnia do alimentów. Jeśli były małżonek nadal jest w stanie samodzielnie zaspokajać swoje podstawowe potrzeby, ale musi ograniczyć wydatki na tzw. dobra luksusowe, sąd może uznać, że nie doszło do znacznego pogorszenia jego sytuacji materialnej. Nie uzasadnia zasądzenia alimentów np. chęć pokrycia z nich wydatków na markowe ubrania czy drogie wakacje, jeżeli były małżonek nadal ma wystarczające dochody na zaspokojenie swoich wszystkich, bieżących i racjonalnych wydatków (związanych z wyżywieniem, opłaceniem mieszkania, odzieżą, leczeniem etc.).
Czy obowiązek alimentacyjny występuje również przy rozwodzie bez orzekania o winie?
W przypadku rozwodu bez orzekania o winie obowiązek alimentacyjny może zostać nałożony, jednak wymaga wykazania, że były małżonek znajduje się w stanie niedostatku.
Jeśli jeden z byłych małżonków znajdzie się w stanie niedostatku, może żądać alimentów od drugiego małżonka, o ile ten posiada odpowiednie możliwości finansowe.
Obowiązek alimentacyjny w przypadku rozwodu bez orzekania o winie co do zasady wygasa z upływem 5 lat od dnia uprawomocnienia się wyroku rozwodowego, choć istnieje możliwość jego sądowego przedłużenia – w tym celu należy złożyć do sądu pozew o przedłużenie obowiązku alimentacyjnego. Z reguły do uwzględnienia takiego powództwa dochodzi w wyjątkowych sytuacjach, np. z przypadku poważnej choroby lub niepełnosprawności małżonka uprawnionego do alimentów, braku realnej możliwości podjęcia zatrudnienia czy też niezawinionej, bardzo trudnej sytuacji materialnej.
Obowiązek alimentacyjny między byłymi małżonkami każdorazowo wygasa w przypadku zawarcia przez uprawnionego nowego małżeństwa oraz śmierci małżonka zobowiązanego do zapłaty alimentów.
Jakie znaczenie ma wina w rozkładzie pożycia w kwestii alimentów na byłego małżonka?
Jeśli rozwód nastąpił z orzeczeniem o wyłącznej winie jednego z małżonków, małżonek niewinny może żądać alimentów w przypadku znacznego pogorszenia swojej sytuacji materialnej.
Jeśli rozwód nastąpił bez orzekania o winie lub z winy obu stron, alimenty mogą być przyznane tylko w razie niedostatku uprawnionego.
Małżonek uznany za wyłącznie winnego w ogóle nie może dochodzić alimentów od drugiego małżonka.
Obowiązek alimentacyjny w przypadku rozwodu bez orzekania o winie co do zasady wygasa
z upływem 5 lat od dnia uprawomocnienia się wyroku rozwodowego
W przypadku rozwodu z wyłącznej lub obopólnej winy, obowiązek alimentacyjny – co do zasady – jest z kolei dożywotni. Oczywiście istnieje tutaj możliwość ubiegania się o uchylenie alimentów przez pozwanego, jeżeli zaistniały okoliczności uzasadniające taką zmianę stosunków.
W jaki sposób można ubiegać się o alimenty od byłego małżonka?
Proces ubiegania się o alimenty dla byłego małżonka wymaga złożenia odpowiedniego wniosku do sądu. Wniosek taki powinien zawierać dokładne uzasadnienie, w którym zostaną wskazane przyczyny, dla których osoba ubiegająca się o alimenty potrzebuje wsparcia finansowego. Alimentów od byłego małżonka można dochodzić już podczas sprawy rozwodowej, co może być sporym ułatwieniem – nie trzeba bowiem rozpoczynać odrębnego postępowania sądowego.
Kluczowym elementem w procesie jest dostarczenie dowodów potwierdzających sytuację materialną osoby, która ubiega się o alimenty. Może to obejmować dokumenty takie jak zaświadczenia o dochodach, faktury czy rachunki za codzienne wydatki czy informacje dotyczące stanu zdrowia.
Czeka Cię sprawa o alimenty? Koniecznie skorzystaj z pomocy prawnej
Sprawy związane z alimentami dla byłego małżonka mogą być skomplikowane zarówno pod względem prawnym, jak i emocjonalnym. Właśnie dlatego tak ważne jest, aby skorzystać z pomocy doświadczonego prawnika, który nie tylko doradzi, ale także pomoże w przygotowaniu niezbędnej dokumentacji oraz reprezentacji w sądzie. Kluczowe znaczenie ma tutaj uzasadnienie wniosku o alimenty. Przedstawienie przemyślanych dowodów może w istotny sposób zwiększyć szanse na to, że sąd podejmie decyzję o przyznaniu alimentów.
Kancelaria Adwokacka Adwokat Weroniki Piątek zapewnia profesjonalne wsparcie prawne pozwala zwiększyć szanse na uzyskanie korzystnego rozstrzygnięcia w sprawie oraz minimalizuje stres związany z postępowaniem sądowym.
